Kuru göz, çağımızın en sık rastlanan göz hastalıklarından biridir. Yanma, batma, kızarıklık, yabancı cisim hissi ve bulanık görme ile kendini gösterir. Gözyaşı yalnızca nemlendirmez; aynı zamanda mikroplara karşı korur, gözün saydamlığını sağlar ve net görmeyi mümkün kılar. Bu nedenle kuru göz, basit bir rahatsızlık değil, tedavi edilmediğinde kalıcı hasara yol açabilen ciddi bir durumdur.
Gözyaşının Anatomisi ve Fizyolojisi
Gözyaşı, gözün üst dış kısmındaki ana lakrimal bez ve göz kapaklarının iç yüzeyindeki aksesuar bezler (Krause, Wolfring) tarafından üretilir. Göz yüzeyine yayıldıktan sonra gözün iç köşesindeki puncta adı verilen küçük deliklerden toplanır, kanaliküller aracılığıyla gözyaşı kesesine ulaşır ve nazolakrimal kanal yoluyla burun boşluğuna akar. Bu nedenle ağladığımızda burnumuz akar.
Gözyaşı üç tabakadan oluşur:
- Lipid tabakası: Kirpik diplerindeki Meibomian bezlerinden salgılanır, buharlaşmayı engeller.
- Aqueous (su) tabakası: Lakrimal bezlerden gelir, nem ve oksijen sağlar.
- Mukus tabakası: Goblet hücrelerinden salgılanır, gözyaşının yüzeye eşit yayılmasını sağlar.
Bir insan dakikada ortalama 16–20 kez göz kırpar. Bu refleks, gözyaşını yüzeye eşit dağıtır ve buruna akışını başlatır. Ekran başında bu sayı 3–4’e kadar düşer; gözyaşı düzgün dağılmaz ve kuruluk gelişebilir.
Kuru Göz Etiyolojisi
Gözyaşı filmi bozuklukları
- Meibomian bez tıkanıklığı → yağ tabakası eksik kalır, buharlaşma artar.
- Gözyaşı üretiminde azalma → yaşlanma, hormonal değişiklikler, bazı ilaçlar.
Romatolojik ve otoimmün hastalıklar
- Sjögren sendromu: En ağır kuru göz tablosuna yol açabilir.
- Romatoid artrit, lupus, ankilozan spondilit gibi bağ dokusu hastalıkları da gözyaşı bezlerini etkileyebilir.
Dijital ekranlar
Ekran karşısında göz kırpma azalır, gözyaşı yüzeye yeterince yayılmaz.
Çevresel faktörler
Klima ve kuru hava gözyaşını hızla buharlaştırır. Rüzgâr, sigara dumanı ve hava kirliliği ek faktörlerdir.
Cerrahi etkenler
- Lazer ameliyatları (LASIK, SMILE): Korneadaki sinirler kesilir, geçici kuruluk olabilir.
- Göz kapağı cerrahileri (blefaroplasti, ptozis): Göz kapağı tam kapanmazsa kuruluk gelişebilir.
- Katarakt ve glokom cerrahileri: Ameliyat sonrası inflamasyon ve sinir hasarı kuruluğa katkıda bulunabilir.
Sistemik faktörler ve ilaçlar
- Az su içmek
- İzotretinoin (Roaccutane, Rohat kutan)
- Antihistaminikler, antidepresanlar, doğum kontrol hapları
- Hormonal değişiklikler (özellikle menopoz sonrası)
Kuru Gözden Korunma
- 20-20-20 kuralını uygulamak.
- Bilinçli göz kırpmak.
- Günlük yaklaşık 2 litre su içmek.
- Açık havada zaman geçirmek.
- Klimalı ve nemsiz ortamlardan uzak durmak.
- Romatolojik hastalığı olanlarda düzenli göz muayenesi yaptırmak.
Güncel Tedavi Yöntemleri
- Suni gözyaşı damlaları: Hafif olgularda yeterli olabilir; uzun süreli kullanımda koruyucu içermeyen formlar tercih edilir.
- Lipid bazlı damlalar: Yağ tabakası eksikliğinde buharlaşmayı azaltabilir.
- Otolog serum ve PRP damlaları: Ağır kuru gözde göz yüzeyini onarmaya yardımcı olabilir.
- İmmünomodülatör damlalar (siklosporin, lifitegrast): Altta yatan inflamasyonu baskılar; uzun vadede gözyaşı bezlerini destekleyebilir.
- IPL ve termal pulsasyon tedavileri: Meibomian bezlerindeki tıkanıklıkları açmaya ve yağ salgısını düzeltmeye yardımcı olabilir.
- Takviye ve destekler: Omega-3, lutein, zeaksantin, D vitamini; ayrıca su tüketimi.
Sonuç
Kuru göz hastalığı; gözyaşı üretimindeki bozukluk, göz kapağı fonksiyonları, romatolojik hastalıklar, cerrahiler, çevresel faktörler ve ilaçlarla ilişkili çok faktörlü bir hastalıktır. Etiyoloji doğru anlaşıldığında korunma ve tedavi de daha etkili olur. Günümüzde basit damlalardan biyolojik ajanlara ve cihaz temelli tedavilere kadar geniş bir seçenek yelpazesi vardır.
Kaynaklar
- Clinical Ophthalmology (2024) – Autoimmune diseases and dry eye prevalence
- The Ocular Surface (2025) – Digital screen use and tear film quality
- American Journal of Ophthalmology (2023) – Dry eye prevalence in air-conditioned office workers
- British Journal of Ophthalmology (2024) – Efficacy of autologous serum eye drops